کد خبر: 23319

امروز هوای ایران در بسیاری از روزهای سال آلوده به ذرات ریزگردهای عراقی باشد و این ریزگردها که به لطف بمب های آمریکایی، آلوده به اورانیوم هستند اثرات بسیار بدی بر سلامت شهروندان دارند.

عملکرد دولت و اتخاذ سیاست خارجی درست برای استفاده از کمک نهادهای بین المللی در حل معضلات زیست محیطی از جمله ریزگردها بسیار مهم است. دولت و بالاترین مقام اجرایی کشور، تنها کسی است که می تواند با رایزنی درست در منطقه و کمک گرفتن از مجامع بین المللی، این معضل منطقه ای را به بهترین شکل حل کند. اما تاکنون نه تنها چنین اتفاقی رخ نداده بلکه برخی از کاندیداهای ریاست جمهوری این موضوع را خارج از توان و مسئولیت رییس جمهور می دانند.

  در سومین مناظره کاندیداهای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، یکی از کاندیداها از عملکرد ضعیف دولت در حل مسئله ریزگردها انتقاد کرد. اما حداد عادل حل این معضل را در حیطه وظایف دولت ندانست و تاکید کرد که باید این معضل به مرور زمان و با همکاری کشورهای منطقه حل شود.

درست است که معضلات زیست محیطی یک شبه ایجاد نمی شوند، بنابراین به یکباره نیز نمی توان این مشکلات را حل کرد. اما توجه دولت ها به مسایل زیست محیطی و اهمیت دادن به نتایج و تبعات ناشی از اجرای پروژه های عمرانی در درازمدت، برای حفظ محیط زیست و کاهش خطرات ناشی از دخالت انسان در طبیعت، بسیار مهم است. متاسفانه این نکته هیچ گاه در دولت نهم و دهم مورد توجه مسولان اجرایی کشور نبوده است.

سدسازی های بی رویه در کشور ترکیه -که در بالادست رود دجله و فرات قرار دارد-، سبب شد منابع آبی عراق به شدت کاهش یابد. این کشور یکی از منابع مهم تولید ریزگردها در منطقه بوده و سوغات عربی، تاکنون ۲۱ استان کشور را درگیر کرده است. علیرغم اینکه ایران، هزینه های زیادی برای درمان بیماری های تنفسی ناشی از ریزگردها پرداخت می کند و حتی سرمایه گذاری زیادی برای راه اندازی بیمارستان های فوق تخصصی بیماری های تنفسی انجام شده است، دستگاه دیپلماسی نتوانسته و یا نخواسته است که با کمک گرفتن از مجامع جهانی، کشور ترکیه را وادار کند که حق آبه عراق را به رسمیت شناخته و آب کافی در اختیار این کشور قرار دهد.

با کاهش منابع آبی کشور عراق و به دنبال آن جنگ های طولانی و حضور نیروهای نظامی آمریکا در عراق، اراضی کشاورزی این کشور رها شدند. این اراضی کانون های بحرانی ایجاد ریزگردها در منطقه هستند. هرچند بخشی از ریزگردها از صحراهای عربستان و بخش دیگری از یمن سرچشمه می گیرند، اما قسمت اعظم ریزگردهایی که مرزهای ایران را درنوردیده و هموطنانمان را بیمار می کنند، از کشور عراق منشا می گیرد.

متاسفانه سیاست های ایران در مقابل حل مسئله ریزگردها و برنامه ریزی انجام شده در این رابطه، تاکنون منطقی نبوده است. اگرچه قرار بود هزار میلیارد تومان از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی به بحث کنترل ریزگردها و تثبیت شن در عراق اختصاص یابد و چندین بار هیات های عراقی به ایران اعزام شدند و متقابلا کارشناسانی از ایران، به عراق رفتند، اما هیچگاه این مذاکرات به نتیجه نهایی نرسید.

زیرا دولت عراق بودجه کافی برای کنترل ریزگردها در اختیار نداشت و در برخی موارد نیز کارشناسان این کشور ترجیح می دانند با ایجاد کمربند سبز در اطراف شهرهای درگیر پدیده ریزگرد، اندکی رسوب گرد و غبار در نقاط مسکونی خود را کاهش دهند. در مقابل ایران روش مالچ پاشی را برای تثبیت شن های عراق پیشنهاد می کرد که متاسفانه به دلیل نبود منابع آبی در این کشور، امکان اجرای چنین روشی وجود نداشت. ضمن آنکه مقامات عراقی به دلیل اینکه این روش را محکوم به شکست می دانستند، حاضر نبودند برای استفاده از تجارب ایران هیچ پولی پرداخت کنند، در نتیجه دولت ایران مجبور بود تمام هزینه های تثبیت شن در عراق را خود پرداخت کند. حتی در مذاکرات، طرف عراقی حالتی طلبکارانه داشت زیرا ریزگردها در سال های ابتدایی شیوع آن در منطقه، بیش از آنچه عراق را درگیر کند استان های ایران را در می نوردید.

در مقابل پدیده ای که تمام ایران را متاثر کرده، عکس العمل های دولت و سیاستگذاری ها در مجلس نیز در خور تامل است. خشکی عراق و کمبود منابع آبی مهمترین عامل بروز ریزگردها در ایران است. اما در چنین شرایطی دولت برای حل مشکل دریاچه ارومیه، پیشنهاد می کند تا با ایجاد سد به روی رودخانه زاب که از مرزهای ایران خارج شده و در نهایت به کشور عراق سرازیر می شود، آب شیرین این رودخانه را با لوله به دریاچه ارومیه منتقل کنند. تلاش نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای تصویب طرح کنترل آبهای مرزی از دیگر تلاش هایی است که در صورت اجرایی شدن، دود آن به طور مستقیم به چشم مردم ایران خواهد رفت. زیرا میزان آب ورودی به عراق را کاهش داده و زمین های کشاورزی بیشتری در این کشور را متروکه می کند.

ضعف دولت در عرصه های بین المللی و چانه زنی برای احقاق حقوق ملت، سبب می شود در برخی موارد تصمیمات سیاسی عجیب و غریبی گرفته شود که خسارات جبران ناپذیری برای محیط زیست منطقه به همراه خواهد داشت. عدم توانایی ایران در متقاعد کردن کشور عراق برای تامین آب هورالعظیم و احیای این دریاچه مشترک بین ایران و عراق، سبب شد، تصمیمات عجیبی در این زمینه گرفته شود. ایران بخشی از هورالعظیم را که در خاک کشور قرار می گرفت، بوسیله دیواری جدا کرد تا آب های ایران وارد خاک عراق نشود.

بخشی از این دریاچه نیز در گذشته توسط دولت صدام خشکانده شده بود و به کانونی برای ایجاد غبار محلی تبدیل شد. جالب اینجاست که کارشناسان وزارت امورخارجه نیز تمام قد از این رفتار عجیب ایران دفاع می کردند زیرا آن را عاملی برای متقاعد کردن کشور عراق و نشاندن آنها پشت میز مذاکره می دانستند. اما باید گفت، محیط زیست مرز سیاسی نمی شناسد. ریزگردها می توانند کیلومترها دورتر را تحت الشعاع قرار دهند و معضلات زیست محیطی با خط کشی های سیاسی انسان ها، هیچ گاه هماهنگ نمی شوند.

مجموعه این رفتارها سبب شده امروز هوای ایران در بسیاری از روزهای سال آلوده به ذرات ریزگردهای عراقی باشد. این ریزگردها که به لطف بمب های آمریکایی، آلوده به اورانیوم هستند اثرات بسیار بدی بر سلامت شهروندان دارند. در حال حاضر تنها سد دفاعی ایران در برابر هجوم این ذرات، توسعه پوشش جنگلی در مناطق غربی است. زیرا درختان قادرند ذرات گرد و غبار را تا حدودی جذب کنند. اما دولت نه تنها کاری برای احیای جنگل های زاگرس انجام نمی دهد، بلکه اجرای طرح هایی نظیر بهره برداری از بذر بلوط برای تعلیف دام ها بوسیله بالاترین مقام اجرایی کشور در مجلس فریاد زده می شود. باید توجه داشت امروز تنها سد دفاعی کشور در برابر گرد و غبار بلوطستان های غرب ایران است که متاسفانه به دلیل هجوم آفتی ناشناخته، رو به زوال هستند اما اکنون دولت اعتبار خاصی برای حفظ این جنگل ها نیز در نظر نگرفته است.

با این اوصاف باید از کاندید محترم انتخابات ریاست جمهوری پرسید روی چه حسابی حل مشکل ریزگردها را خارج از توان دولت دانسته و همچون همیشه در این مورد خاص نیز که با سلامت ایرانیان در ارتباط است از دولت حمایت می کند؟