کد خبر: 15379

آزاده اخلاقی در یک اقدام خلاقانه به عنوان کارگردان و با همکاری گروهی دیگر از هنرمندان اقدام به عکاسی از صحنه های بازسازی شده مرگ ۱۷ شخصیت معاصر کشور کرد.

مصاحبه ای به بهانه نمایش کارهای آزاده اخلاقی چنین مخابره می کند: مرگ آدم هایی که معنای زایش تاریخ معاصرمان هستند، خود به خود برای نسل ما شوک آور است. حالا وقتی این مرگ ها که همیشه به صورت انتزاعی در ذهن هایمان شکل گرفته بودند، در قاب عکسی به تصویر کشیده شوند و آن قاب با یک میخ به دیوار گالری آویزان شود، تمام تصاویر کارگردانی شده در فکرمان را به هم می ریزد. اتفاقی که هفته گذشته در گالری محسن با به نمایش در آمدن عکس های نوستالژیک تاریخ معاصر آزاده اخلاقی افتاد.

اتفاقی که با حضور خود کارگردان یعنی آزاده اخلاقی در ۱۷ صحنه تاریخی بازسازی شده از فروغ فرخزاد، بیژن جزنی، آیت الله طالقانی، شهید مهدی باکری، مصدق، سهراب شهید ثالث، میرزاده عشقی، مرضیه اسکویی، کلنل پسیان، صمد بهرنگی، حمید اشرف، شریعتی، صور اسرافیل، تختی، تقی ارانی، ترور دانشجویان در ۱۶ آذر و فرخی یزدی باب تازه ای در عکاسی صحنه پردازی شده (استیج) به وجود آورد.

حضور این زن در این ۱۷ مرگ تاریخی حکایت تازه ای است در ارایه دریافت متفاوتی از تاریخ معاصر، چنان که به نظر می رسد، جامعه امروز دارای چنان قابلیتی شده که زنان نیز بتوانند روایت خود را از تاریخ بیان کنند. اتفاقی که تا یک دهه قبل غیر ممکن به نظر می آمد. همانطور که فروغ فرخزاد یکی از زنان ساختار شکن این تاریخ که اتفاقا عکسی از صحنه مرگ او نیز تهیه شده به زعم رضا براهنی، منتقد ادبی از سوی جامعه به سمت مرگ هدایت و به عبارتی" جوان مرگ" شده است.

با اینکه آزاده اخلاقی خود به روایت زنانه اعتقادی ندارد، اما در این مسئله که زنی با ویژگی های زنانه راوی تاریخ شده است و با استفاده از منابع تاریخی اقدام به روایت جدیدی گرفته شکی نیست. اگرچه با به نمایش در آمدن این عکس ها، " ساسان توکلی" ، عکاس که مدعی بر این است که او عکاس این مجموعه بوده، مردانه یا زنانه بودن این فیلم های ثابت شده در یک صحنه را شبه دار می کند. ادعایی که اخلاقی به عنوان کارگردان این مجموعه رد کرده و توکلی را هم یکی از عوامل پروژه می داند و خودش را کارگردان مجموعه.

      روایت آزاده اخلاقی از جوان مرگی فروغ فرخزاد، شاعری که به گفته رضا براهنی بسیاری از هنجارهای زمان خود را شکست

بازسازی مرگ های نوستالژیک به" روایت یک شاهد عینی" ایده ای جذاب و فریبنده است که برای مردمی که بارها و بارها این صحنه ها را در ذهن خود ساخته اند و هرگز به فکر ثبت آن نیافتاند، قابل تامل است. چطور شد که به فکر این افتادید که این صحنه ها را ثبت کنید؟

موضوع اولیه این پروژه مرگ بود و طی یک پروسه طولانی به این سوژه رسیدیم. با مرگ شروع شد و بعد به مرگ های تراژیک رسیدیم. دلیل انتخاب این مرگ ها این بود که عکسی از آن ها نیست و یا اینکه در خود حقیقتی را داشته که من دنبال آن ها بودم. تعدادی افراد انتخاب شد و مرتب کم و کم تر شد که رسیدیم به هجده نفر و در آخر هم یک نفر حذف شد.

عکس چه کسی حذف شد؟

غلامحسین ساعدی بنا به دلایلی حذف شد.

شما در ۱۷ عکس به نمایش در آمده حضور دارید، دلیل این اصرار در حضور داشتن در عکس ها چیست؟ شما می خواهید بازسازی بودن این عکس ها را نشان دهید یا اینکه بگویید روایت شما از حوادث تاریخ این است؟

این که این عکس ها ساخته شده مشخص است؛ نه به خاطر این نبوده که این صحنه ها بازسازی است، من نمی خواستم صحنه های تاریخی را بازسازی کنم و این کار را هم انجام نداده ام. این حقیقتی که من پیدا کردم و در عکس ها هم نشان دادم، همه حقیقت نیست و کاملا از زاویه دید من است. کما اینکه من در تمام عکس هام هستم و در تمام پروژه هایم هم بودم، هر بار با نگاه دیگر و شیوه دیگری. من می خواستم بگویم اگر در آن لحظه بودم، چطور می شد و من چکار می کردم.

در تعدادی از عکس ها مثل عکس فروغ فرخزاد شما حرکت دارید یا در مرگ صواسرافیل گوشه ای بدون حرکت ایستاده اید. دلیل این مسئله چیست؟

در آن عکس ها من می خواستم احساسم را به سوژه منتقل کنم برای همین جایی در عکس ها ایستادم که به رابطه شخصی من با سوژه مرتبط است.

۱۶ آذر - آزاده اخلاقی می گوید که هنگام گرفتن این عکس بازیگرها فریاد می زدند و این صدا به عکس جان بخشیده است

چطور شد رفتید سراغ این نوع از عکاسی یعنی عکاسی صحنه پردازی شده؟ تعریف شما از این نوع عکاسی چیست؟

عکاسی صحنه پردازی به واقع فیلمی است که در یک لحظه ایستد. به همین دلیل در همه عکس ها بازیگرها اکت داشتند و در یک لحظه این اکت در عکس متوقف می شود.

تاریخ این نوع عکاسی در ایران چند سال است؟ به جز خانم نیوشا توکلیان چه کسانی در این سبک عکاسی کرده اند.

خانم نشاط ۳۰ ساله دارد در این سبک عکاسی کار می کنند. مینا تبریزیان هستند که واقعا استاد این کار هستند و خارج از ایران در این زمینه فعالیت می کنند.

به نظر می رسد که این نوع عکاسی بیشتر مورد علاقه خانم ها بوده است.

البته آقای فانی هستند.

تمایل زنان به این نوع عکاسی دلیل خاصی دارد؟

نه… واقعا اطلاع ندارم. خیلی بامزه است به نظرم.

مرگ باکری - آیا عکاسی صحنه پردازی قابلیت جعل تاریخ را افزایش نمی دهد؟

به نظر شما این شیوه عکاسی می تواند در تاریخ سازی مورد استفاده قرار بگیرد. یعنی این قابلیت را دارد؟

آره، به نظرم اگر عکاسی بخواهد، می تواند این کار را انجام دهد. با این وجود من می خواستم در عکس هایم مشخص باشد که در این دوره گرفته شده است. مثلا در مورد عکس کلنل پسیان برخی می گفتند که از رنگ زرد استفاده شود یا از این بازی ها برای قدیمی نشان دادن عکس. اما من گفتم لزومی ندارد عکس ها را دستکاری کنیم. این عکس ها بازسازی صرف نیست و نگاه من به اثر است. این ها نمی تواند همه حقیقت باشد و آنچه من برداشت کردم، هست.

به نظر می رسد که حضور شما در عکس ها باعث شده، نگاه زنانه ای به اتفاقات تاریخی داشته باشید.

نه من اصلا تقسیم بندی زن و مرد را قبول ندارم. اینکه زنان احساساتی هستند، من خیلی از مردان را می شناسم که احساساتی تر از زنان هستند. به نظرم در این زمینه باید مخاطب قضاوت کند که اگر یک مرد این عکس را می گرفت چطور این کار را می کرد. خیلی من درگیر این قضیه نیستم.

چرا در عکسی که اوین گرفته شده تنها شالتان گوشه ای از تصویر انداخته شده و بر عکس بقیه عکس ها خودتان حضور ندارید.

خوب من فکر کردم که کجای این عکس می توانستم باشم؟ جایی که ممنوع است و من نمی تونستم هیچ چیز متوقف کنم برای همین تنها شالم در این صحنه حضور داشت.

اخلاقی می گوید برای گرفتن این عکس (لحظه مرگ میرزاده عشقی) حتی می دانستم که این قالی باید
کجا آویزان شود. لباس این زن چطور باید باشد. قیافه اش را چطور باید به تصویر کشید. تنها اطلاعاتی که
در مورد این زن وجود داشت این است که این زن چهره زیبایی داشته است و…

برای گرفتن مجوز مشکلی نداشتید.

نه مشکلی نداشتیم. برای اینکه در میان این ۱۷ نفر چهره های ملی و مذهبی، هنرمند، کشته شده های جنگ ایران و عراق همه هستند. تنها در این عکس ها چپ ها حضور ندارند. سهراب شهید ثالث هم است که اصلا ربطی به چپ ندارد.

آیا این پروژه را قصد دارید که ادامه دهید؟

نه من دلم می خواهد که این پروژه را متوقف کنم. چهار سال ذهن من را به شدت درگیر کرده و دلم می خواهد زودتر تمام شود تا پروژه بعدی را شروع کنم.

پیشتر هم در مورد عکاسی از مرگ (پروژه ای که در ۱۸ سالگی داشتید) همچنین حرفی را در مصاحبه ای زده بودید ولی دوباره به نوعی با این عکس ها به همان پروژه بازگشتید. .

خیلی بامزه است من در هیجده سالگی آن عکس ها را گرفتم و این اولین پروژه جدی من بود و دوباره برگشتم به همان موضوع مرگ. نمی دانم دلیلش چیست ولی به هر حال می خواهم که این پروژه زودتر تمام شود.

با کدام شخصیت از میان این ۱۷ شخصیت بیشتر ارتباط برقرار کردید؟

من با تک تک این آدم ها درگیر شده ام. به طوریکه همه دوستانم از من دلگیر شده بودند به هر حال این آدم ها انتخاب شده بودند برای این پروژه و همه آن ها یک به یک برایم مهم بودند.

یکی از مشکلاتی که به نظرم این نمایشگاه داشت، نوشته هایی بود که کنار آن ها زده شده بود. اولا که خیلی بلندبود و بعد هم صحنه ها روایت یک نفر دیگر در مورد این صحنه بود.

خوب من این نوشته ها را از میان ۲۰۰ صفحه متن برداشتم و اطلاعات مختلف در اطلاعات جداگانه یا اطلاعات در مورد نوع زندگی آن ها همه رو تایپ کردم. یک چکیده ای را برداشتم که ممکن است موضوع عکس را به تمامی نرساند اما در مورد آن اطلاعات بیشتری می دهد.

مرگ آیت الله طالقانی- اخلاقی می گوید که تمام این مرگ ها به یک اندازه مرا درگیر کرد.
من حدود سه سال با جزییات و لحظه به لحظه این مرگ ها زندگی کردم

بهتر نبود که این نوشته ها هم گویای نگاه و نظر شما به این مرگ بود؟

به هر حال حس و نظر من هم از دل این مطالب بیرون آمده بود و این می توانست برای مخاطب جالب باشد. به هر حال مثلا آن بخاری که در عکس ۱۶ آذر ایجاد شده برگرفته از این مطلب بود و من می خواستم این مطلب منعکس شود.

چرا زیرنویس نکردید؟ مثلا در عکس مرگ باکری اصلا مشخص نبود که کدام یک از این ها شهید باکری است؟

نمی ‍ خواستم توضیح خودم باشم. هیچ کدام از این عکس ها هم مهدی باکری نیست. این عکس ها از روی متن می آید و همه سند دارد. هر چیزی که در عکس هاست از دوچرخه عشقی و قالیچه ای که از بالا افتاده همه از روی متن برداشته شده است. یا عکس شریعتی که همه بر اساس متن انتخاب شده است. من می خواستم با آوردن این تکه متن، انگیزه ای ایجاد کند که اگر فردی علاقه مند است برود و کتابهایی در مورد مرگ این فرد را بخواند و حتی شابکش را گذاشتم. می خواستم تلنگری باشد که مخاطب برود و منابع را بخواند. من باز هم فکر می‏ کنم که باید این موضوع وقتی از زبان آدم‎ هایی که در صحنه بودند، بیان شود خیلی هیجان انگیزتر است. ولی این را قبول دارم که با این فونت و طولانی بودن خواندن متن از سوی کسانی که به نمایشگاه می آیند، سخت است. با این وجود وقتی که کاتالوگ ها منتشر شود، مخاطب می تواند در یک شرایط آرام این مطالب را بخواند.

به نظر می رسد کاری که شما کردید در حین تقابل با سینما، رابطه نزدیکی هم با سینما دارد.

من اصولا دوست داشتم فیلمساز شوم. یک مدتی هم دستیار بودم. یکسری فیلم هم ساختم. اما بنا به دلایلی خواستم عکاسی استیج کنم. خیلی اعتقاد دارم به نگهداشتن یک صحنه در فیلم. من یکسری کشف های جالبی هم در این نوع عکاسی کردم. مثلا در این عکس ها صدا تاثیر داشته است. من از افرادی که به عنوان بازیگر شرکت کرده بودند می گفتم که داد بزنند، این برای خود این افراد هم عجیب بود. مثلا فریادی که عکس ۱۶ آذر زده می شود، تاثیرگذار است. یا در عکس باکری بی سیم چی داشت حرف می زد. در واقع فیلمی است که یک لحظه ایستاده.




مرگ صمد بهرنگی، یکی از دردآورترین مرگ های تاریخی ایران

این عکس ها در فرانسه هم به نمایش در آمده بود، واکنش ها در آنجا چطور بود؟

بیشتر مخاطبان فرانسوی بودند و واکنش های جالبی داشتند. خوب بود به نظرم. استقبال خوبی شد.