کد خبر: 86591

کرمان خبر گزارش می دهد؛

از آنجایی که امکان رسیدن به توافق مناسب با اروپا نزدیک به صفر است و اقتصاد کشور دست‌کم پنج سال معطل برجام ماند و نباید با مذاکرات جدید با اروپا اتفاقات گذشته برای اقتصادمان تکرار شود.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی کرمان خبر ، می‌توان گفت که پاتک سیاست‌گذاران به خروج آمریکا از برجام تا حدود زیادی به همراهی یا عدم همراهی سایر کشورها بستگی دارد. بر خلاف دوران پیشین تحریم که تمامی قدرت‌های جهانی علیه ایران در مجامع عمومی هم‌رای بودند، خروج غیردیپلماتیک ترامپ از برجام ایران را به یک مدعی تبدیل خواهد کرد که انتخاب‌های متعددی پیش‌رو دارد. بنابراین می‌توان گفت بازگشت تحریم‌ها با شدت پیشین حتی در بدترین سناریوی برجام نیز اتفاق محتملی نیست و با توجه به استراتژی ایران کماکان روزنه‌هایی به روی اقتصاد ایران بازخواهد ماند. کارشناسان عقیده دارند که سیاست‌‎گذاران باید در گام نخست به فکر مدیریت نااطمینانی‌ها در پی تحقق سناریوی خروج آمریکا باشند و پس از سپری شدن دوران نااطمینانی با توجه به همراهی کشورهای اروپایی با آمریکا یا تداوم برجام بدون حضور آمریکا سیاست‌های خود را تنظیم کنند.

اگر اروپا در بدترین سناریو با آمریکا همراهی کند در این صورت عملا ایران به شرایط پیش از تحریم‌ها در سال ۲۰۱۵ بازخواهد گشت. در چنین شرایطی ایران باید هارمونی کشورهای طرف تجارت خود را به گونه‌ای انتخاب کند که بدون وابستگی به دلار بتواند این روابط را ارتقا دهد. در چنین شرایطی گسترش ارتباط تجاری با کشورهای همسایه، کشورهای شرق آسیا و کشورهای هم‌سو با ایران در تقابل با آمریکا یکی از گزینه‌های پیش روی سیاست‌گذاران است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین استراتژی‌های کشورهای هدف تحریم در چنین شرایطی افزایش فشار به تحریم‌کننده از طریق افزایش سطوح همکاری با کشورهای در تعارض با کشور صادرکننده تحریم است. البته منظور از تعارض در اینجا نه لزوما تعارض سیاسی بلکه تعارض اقتصادی نیز هست. برای مثال ژاپنی‌ها که حدود یک‌دهه پیش با تحریم ‌خودروسازی از سوی آمریکا روبه‌رو شده‌ بودند، در پاتک دیپلماتیک خود شروع به مذاکره با چین کردند. هدف ژاپن از این مذاکرات واگذاری سهم آمریکا از بازار محصولات مختلف ژاپن به چین بود.

به این ترتیب آمریکا که در رینگ رقابت اقتصادی چین را به‌عنوان سرسخت‌ترین رقیب خود می‌دید برای نباختن قافیه به پرشتاب‌ترین اقتصاد چنددهه اخیر در یک عقب‌نشینی واضح تمامی تحریم‌های وضع شده برای صنایع خودروسازی ژاپن را لغو کرد. چنین سیاستی در صورت اعمال تحریم علیه ایران نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

البته موفقیت این تصمیم تا حدود زیادی به قراردادهایی که سیبل‌های تحریمی با رقبای کشورهای تحریم‌کننده می‌بندند نیز بستگی دارد، با این وجود و با توجه به حمایت چین از توافق هسته‌ای و عدم تمایل این کشور به دخالت در مناقشات سیاسی از یک سو و تکاپوی اقتصاد چین برای کسب سکوی نخست اقتصادی در جهان می‌تواند اثرات جانبی تحریم بر اقتصاد ایران را تا حدود زیادی کاهش دهد. البته به واسطه نداشتن رابطه تجاری رسمی بین ایران و آمریکا این گردش احتمالا ملاحظه تهدیدکننده‌ای برای سیاست‌گذاران آمریکایی ایجاد نخواهد کرد، بلکه شکنندگی اقتصاد ایران در مقابل تحریم را کاهش خواهد داد.

در حوزه بانکی نیز در بدترین سرنوشت برجام، نظام بانکی ما کماکان آلترناتیو بانک‌های کوچک‌ و متوسط و همچنین بانک‌هایی را که از حمایت دولت خود در ارتباط با ایران برخوردارند، در اختیار دارد. صندوق بین‌المللی پول در گزارشی  که اخیرا منتشر کرد به سیاست‌گذاران ایرانی توصیه کرده است که صرف نظر از تصمیم ترامپ اصلاحات بانکی را با سرعت بیشتری پیش ببرند؛ اولویتی که از نگاه این نهاد بین‌المللی حتی از تحریم شدن یا نشدن ایران در مقطع فعلی بااهمیت‌تر است. افزون بر این بررسی‌های کارشناسانه نشان می‌دهد که وجود برخی از چرخه‌های نامطلوب در اقتصاد ایران اثر‌گذاری به مراتب بیشتری از تحریم‌ها بر اقتصاد ایران دارد.

بررسی‌های «حسین درگاهی»، استاد دانشگاه شهید بهشتی، نشان می‌دهد که این چرخه‌های نامطلوب باعث می‌شود که رشد اقتصادی ایران حتی با فرض حذف هزینه‌های ناشی از تحریم به اقتصاد ایران در میان مدت تفاوت قابل ملاحظه‌ای با عملکرد اقتصاد ایران در شرایط تحریم ندارد. بنابراین سیاست‌گذاران باید صرف نظر از تصمیم ترامپ نسبت به تسریع در انجام اصلاحات اقتصادی در ایران اقدام کنند. تجربه به کرات ثابت کرده‌ است که افزایش تمرکزگرایی در اقتصاد و مکانیزم‌هایی چون کنترل قیمت به بهانه کاهش فشار اقتصادی بر مردم نتیجه‌ای جز تجربیات تلخ گذشته به همراه نخواهد داشت. باید پذیرفت که در شرایط تنگنا هم این بازار است که کمیابی را مشخص و به رفتار مصرف‌کنندگان در جهت کاهش فشار اقتصادی جهت می‌دهد.

در چنین سناریویی مدیریت ارزی احتمالا پرچالش‌ترین پازل پیش‌روی سیاست‌گذاران خواهد بود. به نظر می‌رسد در چنین شرایطی دولت چاره‌ای جز بازگشت به نظام ارز چندنرخی نداشته ‌باشد.

به این ترتیب که نرخ رسمی اعلام شده احتمالا به کالاهای اساسی و نیازهای ضروری تخصیص داده شده و بانک مرکزی مطابق توصیه کارشناسان، نرخ بازار را به رسمیت خواهد شناخت. البته بانک مرکزی در کنترل این بازار می‌تواند از ابزار خلاقانه‌ و اصولی‌تری برای کنترل قیمت استفاده کند. در چنین شرایطی بازتعریف وظایف مناطق آزاد و ساماندهی بدهی ضمن کارگشا بودن، بسترساز یکسان‌سازی نرخ ارز در آینده خواهد بود.

تقویت بخش خصوصی در نتیجه اصلاحات اقتصادی و استفاده مجدد از نظام صرافی بخش خصوصی در شرایط تنگنا می‌تواند مدیریت بازار ارز را برای سیاست‌گذار امکان‌پذیرتر کند. بررسی تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد که استراتژی سیاست‌گذار در کنترل ارز می‌تواند دو نتیجه جدی در پیش داشته ‌باشد؛ مهار افسار ارز مانند آنچه که در نیجریه اتفاق افتاد و از کنترل خارج شدن افسار ارز مانند تجربه فاجعه‌بار ونزوئلا.

فرجام محتمل‌تر

مقامات اروپایی بارها نسبت به اهمیت برجام و حفظ آن حتی در صورت خروج ترامپ تاکید کرده‌اند، بنابراین می‌توان انتظار داشت که مثلث اروپایی برجام، آمریکا را در بازگشت مجدد تحریم‌ها به اقتصاد ایران همراهی نکنند. در چنین شرایطی تداوم برجام لااقل در کوتاه مدت منافعی را برای اقتصاد ایران به همراه خواهد داشت.

در چنین شرایطی راه‌حل‌هایی مانند تشکیل یک صندوق «پوشش ریسک برای همکاری تجاری شرکت‌های اروپایی با ایران» از سوی دولت‌های اروپایی می‌تواند به‌عنوان یک گزینه برای جلب‌نظر ایران برای تداوم حضور در برجام تا حدودی خسارت ناشی از تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا را به حداقل برساند.

بررسی تجربیات جهانی نیز نشان می‌دهد که در شرایط تحریمی نیز گسترش همکاری با نهادهای بین‌المللی می‌تواند به راه‌حلی برای کاهش اثرات تحریم تبدیل شود. روابط بین‌المللی سیاست‌گذاران هندی باعث شد تا پس از تحریم هسته‌ای هندوستان در سال ۱۹۹۸، به‌رغم تهدید آمریکا مبنی بر کاهش سهم پرداختی به صندوق بین‌المللی پول برای پرداخت وام به هندوستان، این کشور کماکان از کمک‌های این نهاد بین‌المللی در دوره تحریم که با سال‌های اصلاح اقتصادی در این کشور نیز همزمان شده ‌بود، استفاده کند.

فضای بهبود یافته اقتصاد این کشور نیز باعث شد تا اقتصاد هندوستان در شرایط تحریم نیز رشد اقتصادی ۶ درصدی در سال ۱۹۹۸ را به ثبت برساند. این در حالی است که همسایه غربی هندوستان که همزمان با هندوستان به بهانه آزمایش هسته‌ای تحریم شده بود، در سال ۱۹۹۸ رشد اقتصادی منفی ۵/ ۱ درصد را تجربه کند.

در مقطع فعلی و با توجه به تلاش اروپا برای حفظ برجام به‌عنوان کم‌هزینه‌ترین راه‌حل، به نظر می‌رسد که طرف اروپایی در سناریوی پایان برجام حتی به دنبال ابتکاری برای نگه‌داشتن ایران در برجام باشد. راه‌حلی که در صورت پایبندی ایران به توافق هسته‌ای و انجام اصلاحات اقتصادی، می‌تواند در قالب یک بسته همکاری تجاری در کوتاه مدت یا میان مدت باشد.

بررسی تجربیات تحریم نشان می‌دهد در شرایط تحریمی دو سوی این جنگ بی سلاح به منظور کاهش هزینه و ریسک ناشی از تحریم اقدام به تاسیس نهادی تشخیص در زمینه تحریم‌ها کرده‌اند. این نهاد تشخیصی به منظور رفع ابهام در زمینه موارد نقض تحریم ها، شناسایی ذی‌نفعان داخلی و خارجی تحریم، تبدیل قطع‌نامه‌های بین‌المللی به دستورالعمل‌های داخلی و رفع تهدیدات آتی ناشی از عدم اطلاع از موارد نقض تحریم است.

افزون بر این وجود چنین نهادی باعث شکل‌گیری سازوکاری مبتنی بر برنامه در مواجهه با تحریم‌ها خواهد شد. این در حالی است که خلأ چنین نهادی منجر به تکرار تجربه تلخ «دور زدن تحریم‌ها» از طریق راه‌حل‌های پیش‌تر مرسوم در دولت دهم شد. راه‌حل‌هایی که یکی از نتایج ‌آن فساد عریان و افسارگسیخته بود. به عقیده کارشناسان در سناریوی غروب زودهنگام برجام، آنچه بیش از تحریم‌ها برای اقتصاد ایران زیان آور است، تکرار سیاست‌هایی است که در شرایط پیشین تحریمی نه تنها کمکی به اقتصاد ایران نکرد بلکه مانع شکل‌گیری بستری برای بهره‌برداری از برجام در کشور شد.

بنابراین سیاست‌گذاران در چنین شرایطی در گام نخست به فکر کنترل نااطمینانی‌ها باشند و پس از آن استراتژی‌های خود را بر منطقی اقتصادی بنا کنند. به خصوص اینکه به نظر می‌رسد مشکلات بالقوه و بالفعل تاب‌آوری اقتصاد ایران در مقابل تصمیمات اشتباه را به شدت کاهش داده ‌است.

حجت تمام شد، دولت اقتصاد را معطل برجام اروپایی نکند

علی آقامحمدی در گفتگوی ویژه خبری با بیان اینکه "برای عبور از تحریم‌های جدید نیازمند اعلام بسیج ملی اقتصادی در کشور هستیم" افزود: چه با اروپایی‌ها به توافق برسیم و چه نرسیم باید جهت تولیدمان را تغییر دهیم.

وی گفت: علاوه بر واگذاری امور به بخش خصوصی باید شرکت‌ها و طرف‌هایی که همراه با ملت نیستند کنار گذاشته شوند.

آقامحمدی تصریح کرد: عبور از این مرحله برای اقتصاد ایران کار مشکلی نیست ولی لازمه‌اش آن است که نگاهمان را تغییر دهیم.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: جنگ کنونی جنگ نامنظم پارتیزانی اقتصادی است ضمن اینکه تحریم‌های جدید با گذشته متفاوت است و برای مقابله با آن نیاز به اتاق فکر مشترک داریم.

وی تصریح کرد: حتماً در این مرحله باید بخش خصوصی به‌کار گرفته شود و آنها مأموریت‌محور عمل کنند.

آقامحمدی گفت: اگر بتوانیم از تحریم‌های آمریکا علیه کشورمان استفاده کنیم اقتصادمان را سامان خواهیم داد.

وی با اشاره به قابلیت‌های زنجیره‌ای مختلف تولید پوشاک، مبل، طلا و جواهرات، محصولات ارگانیک، دارو و میکروالکترونیک افزود: باید تلاش کنیم تا تولید این محصولات به‌صرفه شود و برای افزایش تولید قوانین‌مان را به‌نفع تولیدکنندگان اصلاح کنیم.

آقامحمدی گفت: دولت باید روی موارد کلیدی هدفگذاری‌شده در اقتصاد تمرکز کند.

مجید شاکری کارشناس مسائل مالی هم گفت: اروپایی‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند برجام را ادامه دهند.

وی افزود: میزان مبادلات بانکی پس از برجام تفاوت چندانی با قبل از آن نداشت.

شاکری گفت: ایران تحریم‌شده‌ترین کشور در طول تاریخ است اما عملاً مرکزی برای هماهنگی در برابر این تحریم‌ها نداریم در حالی که دانش فنی برای ایجاد این مرکز وجود دارد.

وی تصریح کرد: صرف‌نظر از تعامل صرف با اروپا می‌توانیم ساختاری را برای معاملات مشترک با چین، روسیه و اروپا ایجاد کنیم.

شاکری افزود: جمهوری اسلامی ایران در سال‌های گذشته تحریم‌های مختلفی را تجربه کرده و این مزیتی برای عبور از تحریم‌های جدید است.

وی گفت: باید در مذاکرات با اروپایی‌ها ما پیشنهاداتمان را ارائه کنیم و تضمین‌هایی را از آنان بگیریم که بدون اجازه از آمریکا محقق شود.

شاکری افزود: تعداد زیادی طرح‌های مبتنی بر ریال در کشور وجود دارد که با استفاده از مفهوم هدایت و اعتبار می‌توان آنها را مدیریت کرد.

حجت‌اللّه عبدالملکی کارشناس اقتصادی هم در این برنامه گفت: اتحادیه اروپا اعلام کرد تضمین سیاسی به ایران نمی‌تواند بدهد و تنها به منافعش فکر می‌کند.

وی افزود: امکان رسیدن به توافق مناسب با اروپا نزدیک به صفر است.

عبدالملکی گفت: در قضیه برجام اقتصاد کشور دست‌کم پنج سال معطل ماند و نباید با مذاکرات جدید با اروپا اتفاقات گذشته برای اقتصادمان تکرار شود.

وی افزود: با وجود تحریم‌های گسترده در سالیان متمادی حتی یک واحد اقتصاد تحریم در دانشگاه‌های کشور تدریس نمی‌شود.

عبدالملکی گفت: بیش از نیمی از اقتصاد کشور هیچ ربطی به مبادلات خارجی ندارد و مابقی هم به‌خوبی با 15 کشور همسایه‌مان قابل انجام است.

وی افزود: برای عبور از این مرحله و اجرای دقیق اقتصاد مقاومتی باید از 10 میلیون جوان تحصیلکرده و یک میلیون نخبه‌مان استفاده کنیم.

عبدالملکی گفت: حوزه تولیدات دانش‌بنیان تحلیل‌پذیر نیست و می‌توان روی آنها تمرکز کرد زیرا سه و نیم برابر مجموعه تولید ناخالص ملی کشور ظرفیت اقتصاد دانش‌بنیانمان است.

وی افزود: مشکل اصلی در کشور در مسیر تحقق واقعی اقتصاد مقاومتی بخشی از یک جریان سیاسی است که تفکرشان ارتباط و وابستگی به اقتصاد غرب است در حالی که این تصور درست نیست.

آمادگی برای اقتصاد بدون برجام

جواد کریمی قدوسی در گفت‌وگو با خانه‌ملت، در خصوص نُهمین گزارش سه ماهه وزارت امور خارجه پیرامون روند اجرای برجام، گفت: وزرات امور خارجه تاکنون 9 گزارش درباره روند اجرای برجام به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارایه کرده است، کمیسیون نیز می بایست تاکنون چهار گزارش درباره برجام تهیه می‌کرد اما تنها دو گزارش تهیه شده است.

نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی درباره، تصریح کرد: نهمین گزارش وزارت امور خارجه شفاف و در مورد نقض برجام، دشمنی‌های آمریکا و اعتراضات شدید وزارت امور خارجه نسبت به وضعیت است. این گزارش بر آمادگی اتخاذ مواضع مشخص برای خروج آمریکا از برجام تاکید دارد.

وی افزود: آقای عراقچی در جریان ارایه گزارش در کمیسیون یادآور شد که هشدار جهت آمادگی برای بازگشت تحریم‌ها به دولت داده شده و گفتند که به صورت کتبی به دولت اعلام کردند که خود را آماده اقتصاد بدون برجام کند.

کریمی قدوسی ضمن تقدیر و تشکر از مواضع به موقع و درست وزیر امور خارجه در مدت اخیر، معتقد است: در بخشی از نهمین گزارش سه ماهه وزارت امور خارجه پیرامون اجرای برجام به موضوع طرح شکایت ایران از نقض عهدها در کمیسیون مشترک اختصاص پیدا کرده است.

این نماینده مردم در مجلس دهم، یادآور شد: موارد نگرانی جمهوری اسلامی توسط آقای عراقچی در کمیسیون مشترک مطرح شده و نظر کمیسیون تاکید بر اجرای برجام به ویژه نظر اعضای اروپایی عضو کمیسیون بوده است.

وی گفت: بر اساس اظهار نظرهای اخیر رئیس جمهور فرانسه، آلمان و انگلیس، مشخص است که این کشورها ضمن تاکید بر حفظ برجام دنبال ادامه مذاکرات و افزودن الحاق‌هایی به برجام در حوزه درخواست‌های ترامپ هستند، در گزارش اشاراتی هم به این موضوع‌ها شده است.

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در ادامه سفر محمدجواد ظریف به نیویورک را یادآور شد و تصریح کرد: وزیر امور خارجه در سفر به نیویرک از ظرفیت‌های لازم استفاده و موضع‌گیری به هنگامی خواهند کرد.

انتهای پیام/

 

ادامه اخبار